Fræðikerfi lögfræðinnar

Laganemi nokkur teiknaði þessa mynd haustið 2002.

Ólöglærðir

Það þýðir ekki neitt að rökræða við leikmenn um lögfræðileg álitaefni.

Þeir skilja ekki einu sinni muninn á lagalegu mati og spádómi.

Fjallkonan veik

Mynd Halldórs Baldurssonar í tilefni af ógildinu Stjórnlagaþingskosninga,
sbr. ákvörðun HR dags. 25. jan. 2011

Bygging húss er samfelld athöfn eða verk þótt byggt sé í áföngum

Athyglisverður dómur Hérd. Rvk. í dag þess efnis að hinir ýmsu gallar á húseign teljist eitt tjón, þ.e. eitt tjónsatvik (E-2052/2010).

Stefnendur [VÍS] telja túlkun á orðinu tjónsatvik vera þá, að um sé að ræða fleiri en eitt tjónsatvik ef hægt er að aðgreina það atvik í tíma og rúmi frá öðrum slíkum atvikum. Þannig sé eitt tjónsatvik t.d. á svölum og annað gæti verið halli á gólfi í bílakjallara. Hér verður að líta til þess að stefndi, Sturlaugur, var byggingarstjóri, þ.e. framkvæmdastjóri byggingarinnar. Hann hafði eftirlit með henni frá upphafi til loka verksins. Bygging eignarinnar er samfelld athöfn eða verk þótt byggt sé í áföngum. Stefndi, Sturlaugur, vanrækti starf sitt sem byggingarstjóri fasteignarinnar að Kambavaði 1-3 og lítur dómurinn svo á að um eitt tjón sé að ræða, þ.e. bygging fjölbýlishússins í heild. Vátryggingarupphæðin er því 7.712.600 kr. sé miðað við vísitölu 1. janúar 2007.

Sá sem skrifar þetta heyrði einmitt sögu um daginn af Sjóvá og tilraunum félagsins til að skilgreina skemmdir á bíl sem unnar voru á löngu tímabili af sama aðila sem fleiri en eitt tjónsatvik (hvert með sinni sjálfsábyrgð). Ætli það haldi nokkuð skv. þessari niðurstöðu?

Myndu skemmdir á þessum bíl teljast eitt tjóns-
atvik þótt þær verði á lengra tímabili?
Hvað með aðskilda galla í framleiðslu bílsins?
(Mynd af fml)

Lagadagurinn 2010 - hvað tekur við eftir skýrslu rannsóknarnefndarinnar

Margt ágætt kom fram á málstofu sem haldin var á lagadaginn 30. apríl 2010, um hvað við tæki eftir útkomu skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis.

Fréttablaðið sagði stuttlega frá því sem fram kom í málflutningi Páls Hreinssonar framsögumanns og frummælendanna þriggja í pallborðinu, Ólafs Þ. Harðarsonar, Salvarar Nordal og Helga I. Jónssonar.

---

Fréttablaðið, 01. maí. 2010 08:30

Þrátefli aðgerðarleysis varð Íslandi dýrkeypt

Páll Hreinson, Salvör Nordal, Ólafur Þ. Harðarson og Helgi I. Jónsson héldu erindi og sátu fyrir svörum í gær á málstofu um eftirmál hrunsins.Fréttablaðið/GVA

Fjölmenni mætti í gær á málstofu félaga lögfræðinga, lögmanna og dómara um það hvað taki við í íslensku samfélagi eftir að skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis hefur verið gefin út.

Páll Hreinsson, hæstaréttardómari og formaður rannsóknarnefndarinnar, sagði í framsögu á málstofunni að orsakanna fyrir bankahruninu væri aðallega að leita í áhættu sem bankarnir tóku á árunum 2004 til 2006. „Í þessum hraða vexti sprengdu bankarnir innra eftirlit og gæðakerfi sín," sagði Páll sem kvað engan vafa á því að bankarnir hefðu farið alltof geyst í skuldabréfaútgáfu á erlendum mörkuðum.

Páll sagði að þegar ljóst hafi verið hvert stefndi hafi stjórnkerfið ekki brugðist við til að lágmarka tjónið í óumflýjanlegu hruni heldur hafi Seðlabankinn og stjórnarráðið bent hvort á annað. „Þetta endaði því í þrátefli aðgerðarleysis," lýsti Páll stöðunni.
---

Eftirfarandi eru sumir af þeim punktum sem ég tók niður á málstofunni, þeir eru ekki endilega orðrétt frásögn af því sagt var:

PH tók í upphafi fram að erindi sitt endurspeglaði hans persónulegu skoðanir.
- Orsakir atburðanna 7., 8. og aðfaranótt 9. okt. 2008 liggja í áhættum sem teknar voru á árunum 2004-2006.
- Von er á holskeflu mála vegna atburðanna og efla þarf dómstólana til þess að taka við þeirri flóðbylgju.
- Kalla verður þá sem "brutu af sér" til ábyrgðar, láta þá axla hana. Sérstakur saksóknari nefndur í því samhengi, auk þess skilanefndir og aðrir einkaaðilar.
- Í umræðum undir lok málstofunnar kom fram sú skoðun að það sem hér var í gangi verði ekki talið "séríslenskt", en það hafi verið af stærri skala en annars staðar. Aðgerðirnar í kjölfar hrunsins skeri sig einnig úr, erlendis hafi bönkum verið bjargað en því var ekki að skipta hér.
- Talið barst að framtíð íslenskrar stjórnsýslu og meðal þess sem PH telur til vandamála sem þar er að finna eru smæð hennar og sú staðreynd að mikilvægar ákvarðanir eru teknar af fáum einstaklingum. Stjórnsýslunni haldist auk þess illa á hæfu fólki, sér í lagi ætti þetta við um stjórnarráðið.
- Lögin voru notuð að því marki sem hentaði, hluti af röngu undirliggjandi gildismati í umræðunni, t.a.m. þegar bent er á að eitthvað sé löglegt til svars við spurningunni um hvort það sé skynsamlegt.

SN ræddi m.a. um ábyrgð sem hvílir á 'fagfólki' á borð við lögfræðinga og endurskoðendur.
- Lagahyggja og tæknileg nálgun hefur að hennar mati verið vandamál..

ÓÞH ræddi um uppbyggingu stjórnkerfisins, þ. á m. stjórnmálanna, ábyrgð sé óskýr innan ríkisvaldsins.
- Í umræðum ræddi ÓÞH einnig um lagahyggjuna og nefndi að margir virðist líta svo á að pólitísk ábyrgð sé sú sama og lagaleg ábyrgð. Góðir siðir fari hins vegar ekki alltaf saman við lagaskyldur.

Hefðir á vinnustað - ígildi kjarasamnings

Athyglisverð sending barst frá BHM nýlega vegna breytts efnagagsástands og sparnaðaraðgerða atvinnurekenda. Í bréfi bandalagsins segir m.a.:

Nokkuð er um það að vinnuveitandi/stjórnvöld séu að breyta fyrirkomulagi á störfum og greiðslum sem hafa verið við líði í langan tíma og um hefur skapast viss hefð og venja. Starfsmenn hafa mátt treysta því að greitt yrði í samræmi við þá venju sem skapast hefur. Ef um er að ræða framkvæmd sem hefur verið fylgt eftir mjög lengi og hún orðin rótgróin, þá er mikilvægt að hafa það í huga að þeirri venju verður ekki breytt nema við gerð kjarasamnings.

Vinnuveitandi getur ekki einhliða sagt upp samkomulagi sem fellur undir ofangreint. Þessu til stuðnings er niðurstaða Félagsdóms í máli nr. 13/2002. Þar segir orðrétt: „Stefnandi mátti treysta því við gerð síðasta kjarasamnings milli aðila, sem tók gildi 1. apríl 2001, að greitt yrði fyrir útköll til samræmis við þá venju sem skapast hafði samkvæmt framansögðu. Verður slíkri venjubundinni framkvæmd almennt ekki breytt nema með nýjum kjarasamningi milli aðila. Getur þar engu breytt hvernig viðlíka samningsákvæði eru eða hafa verið túlkuð af öðrum stéttarfélögum.“

Þessi dómur getur verið fordæmisgefandi á öðrum vinnustöðum þar sem verið er að segja upp einhliða, venjum og hefðum sem skapast hafa á vinnustöðum og starfsmenn mátt treysta að haldi þar til nýr samningur er gerður.

Efni bréfsins er einnig birt á heimasíðu BHM.

[smellið á myndina til að sjá bréfið í fullri stærð.]

Skuldajöfnuður

Góð vísa er aldrei of oft kveðin:

Um er að ræða skuldajöfnuð þegar kröfur jafnast og ganga upp hver á móti annarri án þess að greiðsla fari fram. Verður niðurstaðan þá hin sama og báðar kröfurnar hefðu verið greiddar svo langt sem skuldajöfnuður nær. Almennar reglur kröfuréttar gilda um skuldajöfnuð opinberra krafna. Heimild til skuldajafnaðar getur annars vegar verið samkomulag aðila, og fer þá um skuldajöfnuð eftir því, en hins vegar getur venjulega hvor aðili um sig krafist þess að skuldajöfnuði sé beitt, ef eftirfarandi skilyrðum er fullnægt:
1. kröfur séu milli sömu aðila,
2. þær séu samkynja, þ.e. sömu tegundar t.d. peningagreiðslur,
3. þær séu báðar gildar, þ.e. ekki fyrndar,
4. kröfurnar séu hæfar til að mætast hvað greiðslutíma snertir, m.o.ö. báðar í gjalddaga fallnar.

Við þetta má svo bæta að séu kröfur af sömu rót runnar (af sömu viðskiptum / atviki), annar aðilinn er þrotabú eða fyrirfram hefur verið samið um skuldajöfnuð í viðskiptum aðilanna, getur verið fyrir hendi víðtækari réttur til skuldajafnaðar, án þess að kröfur séu hæfar til að mætast eða samkynja.

Aðilum er alltaf heimilt að semja um skuldajöfnuð og þurfa skilyrðin hér að ofan þá ekki að vera uppfyllt.

Kröfur sem er andlag skuldajöfnuðar / -jöfnunar (e. set-off, þ. Aufrechnung, d. modregning, n. motrekning, s. kvittning) eru nefndar aðalkrafa og gagnkrafa (eða höfuðkrafa og mótkrafa).

Grípa má niður í enska skilgreiningu á hugtakinu, þar sem segir að skuldajöfnuður sé "where a claim is diminished (or presumably exinguished) by being set off agains another claim".