Reglugerð (EBE) um fresti frá 1971

Frestir eru gjarnan reiknaðir í samræmi við gerðina sem getið er um í 6. lið XVI. viðauka við EES-samninginn. Gerðin er oftast nefnd „gerðin um útreikning á frestum“ en fullt heiti er reglugerð ráðsins (EBE, KBE) nr. 1182/71 frá 3. júní 1971 sem setur reglur um hvernig reikna ber tímabil, dagsetningar og fresti. Hún var birt í Stjtíð. EB L 124,8.6.1971, bls. 1.

Í XVI. viðauki EES-samningsins segir:

6. 371R1182: Reglugerð (EBE/KBE) nr. 1182 frá 3. júní 1971 sem setur reglur um hvernig reikna ber tímabil, dagsetningar og fresti (Stjtíð. EB nr. L 124, 8.6.1971, bls. 1). (¹)

Ákvæði reglugerðarinnar skulu, að því er þennan samning varðar, aðlöguð sem hér segir:

a) Að því er Liechtenstein varðar skulu nauðsynlegar ráðstafanir til að fara að tilskipun þessari öðlast gildi [1. janúar 1996;]^*)
*) Ákvörðun EES-ráðsins nr. 1/95 (EES-viðbætir nr. 14/01, 20.4.1995). Gildistaka: 1.5.1995.

[...]^*)
*) Bókun um breytingu á EES-samningnum, 17. mars 1993.

meðan á [aðlögunartímabilinu]^*) stendur [frestar Liechtenstein]^*) og aðrir samningsaðilar beitingu þessarar tilskipunar.
^*) Bókun um breytingu á EES-samningnum, 17. mars 1993.

b) Skilja ber orðin ,,gerðir ráðsins og framkvæmdastjórnarinnar“ sem gerðir sem vísað er til í þessum viðauka.

(¹) Í 30. gr. tilskipunar 71/305/EBE og 28. gr. tilskipunar 77/62/EBE er vísað til þessarar reglugerðar og þarf hún því að vera hluti af réttarreglunum.

Skilyrðið um að lög séu aðgengileg og skýr

Skilyrðið um að "lög mæli fyrir um" takmörkun ("prescribed by law"). Sunday Times v. United Kingdom (1979) 2 EHRR 245, paragraph 49:

"Firstly, the law must be adequately accessible: the citizen must be able to have an indication that is adequate in the circumstances of the legal rules applicable to a given case. Secondly, a norm cannot be regarded as a "law" unless it is formulated with sufficient precision to enable the citizen to regulate his conduct; he must be able - if need be with appropriate advice - to foresee, to a degree that is reasonable in the circumstances, the consequences which a given action may entail."

Umboðsmaður Alþingis er sammála, sbr. mál nr. 2475/1998:

"Til laga teljast jafnframt aðeins fyrirmæli sem eru það skýr að borgarinn sé fær um að breyta samkvæmt þeim, eftir atvikum að fenginni nauðsynlegri ráðgjöf, og sjá fyrir, eftir því sem eðlilegt er að ætlast til eftir atvikum hverju sinni, hvaða afleiðingar athöfn, sem um ræðir, hafi í för með sér (sjá dóm í máli Sunday Times gegn Bretlandi frá 26. apríl 1979, Ser. A No. 30 § 49)"

Erfðaskrá, dæmi

Úr formálabók Björns Þ. Guðmundssonar, Örn og Örlygur, 1975.

Smella má á myndirnar til að stækka þær.

"Orðatiltækið „með lögum skal land vort byggja“ var vel þekkt til forna um öll Norðurlönd. Það kemur fyrir í Jótalögum, Upplendinga- og Helsingjalögum og í Frostaþingslögum. Í íslenskum heimildum er orðatiltækið þekkt úr Njáls sögu með viðbótinni „...en með ólögum eyða“ sem einnig er í Frostaþingslögum."

Guðrún Kvaran, Hvar kemur fyrst fyrir orðatiltækið 'með lögum skal land byggja'? Vísindavefurinn 17.7.2006 (Skoðað 6.9.2015).

Myndin er af Bæjarrétti Kaupmannahafnarréttar. Tilvitnunin er í upphafsorð Jótalaga (d. Jyske Lov):

Med lov skal land bygges, men ville enhver nøjes med sit eget og lade andre nyde samme ret, da behøvede man ikke nogen lov.

Byggingarstíllinn er kunnuglegur. Í Wikipedia-færslunni um dómshúsið segir: "Byretten er græsk inspireret og har visse ligheder med Niketemplet i Grækenland." Síðuhaldara var einnig hugsað til Pantheon í Róm. sem hér sést:

Takk, stjórnlagaráð

Kæra Stjórnlagaráð. Takk fyrir ritstuldinn (gagnslausa peningahítin sem þú varst).

Úr BA-ritgerð frá 2005:

Hugtakið réttarríki er eitt sterkasta pólitíska hugtak sem við eigum, til að lýsa stjórnarháttum og réttarástandi í þjóðríki.[1] Það er gjarnan notað þegar rætt er um efnahags­ og lýð­ræðisþróun ríkja. Í aðstoð vestrænna ríkja til þróunarlanda hefur lengi vegið þungt að koma á fót samfélagi sem lýtur skilyrðum réttarríkisins,[2] enda telja margir það vera hugsjón sem sé einn megingrundvöllur þess að lýðræði og mannfrelsi séu virt.[3]

Af vefnum stjornlagarad.is (2011)- "helstu hugtök um stjórnarskrá og stjórnskipun":

Réttarríki: Hugtakið réttarríki er veigamesta pólitískt hugtak sem við eigum til að lýsa stjórnarháttum og réttarástandi í þjóðríki. Það er gjarnan notað þegar rætt er um efnahags- og lýðræðisþróun ríkja. Í aðstoð vestrænna ríkja til þróunarlanda hefur lengi vegið þungt að stuðla að samfélagi sem lýtur skilyrðum réttarríkisins, enda telja margir það vera megingrundvöll þess að lýðræði og mannfrelsi séu virt. [...]

Betur hefði farið á því ef gætt hefði verið að réttri málfræði við stuldinn.

Neðanmálsgreinar úr tilvitnuðum texta ritgerðarinnar:

[1] Sem dæmi má nefna að hugtakið var notað sem slagorð á dögum kalda stríðsins, til að lýsa yfirburðum vestrænna ríkja yfir Sovétríkjunum.

[2] Sjá Thomas Carothers: The Rule of Law Revival, bls. 95.

[3] Sjá hér m.a. José María Maravall: Democracy and the Rule of Law.

Hvenær eru lög nægilega skýr?

Skilyrðið um að "lög mæli fyrir um" takmörkun ("prescribed by law"), sbr. dóm í máli Sunday Times v. United Kingdom (1979) 2 EHRR 245, málsgrein 49:

"Firstly, the law must be adequately accessible: the citizen must be able to have an indication that is adequate in the circumstances of the legal rules applicable to a given case. Secondly, a norm cannot be regarded as a "law" unless it is formulated with sufficient precision to enable the citizen to regulate his conduct; he must be able - if need be with appropriate advice - to foresee, to a degree that is reasonable in the circumstances, the consequences which a given action may entail."

Umboðsmaður Alþingis er nokkuð sammála, sbr. mál nr. 2475/1998:

"Til laga teljast jafnframt aðeins fyrirmæli sem eru það skýr að borgarinn sé fær um að breyta samkvæmt þeim, eftir atvikum að fenginni nauðsynlegri ráðgjöf, og sjá fyrir, eftir því sem eðlilegt er að ætlast til eftir atvikum hverju sinni, hvaða afleiðingar athöfn, sem um ræðir, hafi í för með sér (sjá dóm í máli Sunday Times gegn Bretlandi frá 26. apríl 1979, Ser. A No. 30 § 49)"

Ólögmæt sönnunargögn

Þessi niðurstaða Hæstaréttar í máli nr. 619/2013 frá 16. janúar 2014 er áhugaverð, að því er varðar gildi sönnunargagna sem aflað er með vafasömum hætti.

Héraðdsómur Suðurlands:

Brotaþoli lagði ekki fram kæru á hendur ákærða fyrr en 5. júlí 2011 eftir að C bróðir hennar hafði fengið henni í hendur nokkurs konar afsökunarbréf sem hann hafði fengið ákærða til að skrifa eftir bílferð með honum og föður ákærða um [...]. Í bréfinu lýsir ákærði því yfir að hann hefði aldrei átt að koma inn í herbergið sem brotaþoli var í og hvað þá að gera það sem hann gerði. Þetta hafi verið rangt og hann játi það. Ákærði lýsir því að hann hafi verið logandi hræddur við bróður brotaþola, hann hafi engu hótað sér þarna en hann hafi verið ógnandi í líkamsbeitingu og raddtóni og kvaðst ákærði vera viss um að ef hann gerði ekki það sem hann vildi væri hann í slæmri stöðu. Faðir ákærða tók í sama streng, hann upplifði bílferðina sem frelsissviptingu, C hafi sífellt verið í símanum og væri eins og hann væri að gefa einhverjum skýrslu um það hverjir væru í bílnum. Þá fannst honum ákærði vera undir mikilli pressu og þrýstingi af hálfu C. Þá verður ekki fram hjá því litið að C hafði afskipti af efni bréfsins með því að ætlast til þess að ákærði skrifaði meira eftir að hann hafði skrifað hluta þess. Með hliðsjón af framansögðu verður umræddu bréfi hafnað sem sönnunargagni í máli þessu.

Hæstiréttur:

Í hinum áfrýjaða dómi er rakið efni og tildrög þess bréfs sem ákærði ritaði í viðurvist bróður brotaþola. Ákæruvaldið heldur því fram að bréfið hafi sönnunargildi, en af hálfu ákærða er fallist á niðurstöðu héraðsdóms um að því verði hafnað sem sönnunargagni í málinu. 

Ekki er fyrir að fara í íslenskum lögum reglu sem útilokar að stuðst verði við gagn, sem kann að hafa verið aflað án þess að fylgt hafi verið ákvæðum laga um öflun sönnunargagna í sakamálum. Þegar litið er til aðdraganda ritunar bréfsins, sem rakinn er í héraðsdómi, verður það þó ekki talið hafa sérstakt sönnunargildi fyrir sekt ákærða, sbr. 137. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Á hinn bóginn eru ekki komin fram atriði í málinu sem leiða til þess að vefengja skuli mat fjölskipaðs héraðsdóms á trúverðugleika framburðar ákærða og brotaþola. Samkvæmt því og þeim atriðum öðrum sem rakin eru í niðurstöðu héraðsdóms verður hann staðfestur um sakfellingu ákærða.